PRAWO MOJŻESZOWE NAKAZYWAŁO przestrzeganie określonych obrzędów, które symbolizowały czystość moralną, z jaką można się było zbliżyć do Boga. Z czasem tradycja rozszerzyła ich stosowanie na inne dziedziny życia, nadając wymiar religijny wszystkim podejmowanym czynnościom. Na przykład przed jedzeniem Żydzi zwykli wielokrotnie myć ręce; podobnie postępowali z kielichami, dzbanami i naczyniami. W ten sposób czystość zewnętrzna symbolizowała i wyrażała czystość wewnętrzną. Jednak za czasów Chrystusa w niektórych środowiskach legalistyczne podejście do przepisów rytualnych przyćmiło prawdziwy sens oddawania czci Bogu. Większą wagę przywiązywano do zewnętrznych gestów niż do wewnętrznej postawy. Kiedy więc pewnego razu faryzeusze skrytykowali uczniów Jezusa za to, że jedli, nie umywszy rąk, Pan wykorzystał tę okazję, aby wyjaśnić, na czym polega prawdziwa czystość (por. Mk 7, 1–23).
„Słusznie prorok Izajasz powiedział o was, obłudnikach, jak jest napisane: Ten lud czci Mnie wargami, lecz sercem swym daleko jest ode Mnie” (Mk 7, 6). Chrystus dostrzega brak spójności u niektórych faryzeuszy, bardziej martwiących się o zachowanie pozorów niż o rozwijanie wrażliwości, która czerpie radość z czynienia dobra. Choć gorliwie przestrzegają ówczesnych zwyczajów, w rzeczywistości robią to po to, by zdobyć szacunek innych. Innymi słowy, myją zewnętrzną stronę kielicha, zapominając o oczyszczeniu jego wnętrza, które przecież jest najważniejsze, ponieważ to ono mieści napój. W życiu tych faryzeuszy dochodzi zatem do głębokiego rozdarcia. Z jednej strony zachowują nienaganną postawę zewnętrzną, realizują wartościowy plan życia i teoretycznie żyją blisko Boga; z drugiej jednak ukrywają prawdziwe motywy swojego postępowania, pielęgnują uczucia, które oddalają ich od Boga, i podsycają pragnienia niezgodne z tym, kim są.
Pan chce, abyśmy miłowali Go nie tylko czynami, lecz przede wszystkim sercem. Stanowimy jedność. Nie sposób realizować wartościowego planu życia, jeśli nasze życie wewnętrzne, kształtowane przez pragnienia, marzenia i uczucia, nie jest z nim zgodne. Dlatego święty Josemaría mówił, że sekretem wytrwałości jest miłość[1]. Jeśli to ona będzie głównym motywem naszych działań, nauczymy się czerpać radość z bliskości z Bogiem, ze służby innym i z wypełniania przykazań… Wówczas nawet własne błędy staną się okazją do nawrócenia i ponownego umocnienia naszej więzi z Panem. „Jeśli jesteś wierny, będziesz mógł nazwać się zwycięzcą. — W swoim życiu, choćbyś przegrał niektóre potyczki, nie zaznasz klęski. Nie będzie porażek — bądź tego pewien — jeśli będziesz działać z czystą intencją oraz pragnieniem pełnienia woli Bożej.— Wówczas, odnosząc sukces lub nie, zawsze będziesz zwycięzcą, ponieważ wykonasz swoją pracę z miłością”[2].
ZGODNIE Z ŻYDOWSKIM ZWYCZAJEM niektórych pokarmów nie wolno było spożywać, ponieważ uważano je za nieczyste. Pan zachęcił jednak tłumy, by skierowały uwagę na własne serce, bo to właśnie w nim kształtują się uczucia i pragnienia, które mogą prowadzić do oddalenia się od Boga: „Co wychodzi z człowieka, to czyni go nieczystym. Z wnętrza bowiem, z serca ludzkiego pochodzą złe myśli, nierząd, kradzieże, zabójstwa, cudzołóstwa, chciwość, przewrotność, podstęp, wyuzdanie, zazdrość, obelgi, pycha, głupota. Całe to zło z wnętrza pochodzi i czyni człowieka nieczystym” (Mk 7, 20–23).
Jezus wskazuje zatem, że złe czyny, zanim ujawnią się na zewnątrz, rodzą się wcześniej we wnętrzu człowieka. Dlatego tak ważne jest, by zwracać uwagę na własną wrażliwość – rozumianą jako zespół uczuć, pragnień i upodobań – jeśli chcemy pozostawać blisko Pana. Jeśli nie przyglądamy się temu, co raduje lub zasmuca nasze serce, trudniej nam poznać samych siebie i ukierunkować nasze życie wewnętrzne na ideały, które nadają sens naszemu życiu. Poprzez codzienne wybory stopniowo kształtujemy swoją wrażliwość. Jeśli są one zgodne z naszym powołaniem, możemy odkrywać głębszy wymiar podejmowanych działań i uczyć się czerpać radość z modlitwy, sumiennie wykonanej pracy czy służby innym. Jeśli natomiast nasze wybory oddalają nas od Boga i są niezgodne z naszą tożsamością, nasze życie wewnętrzne zaczyna zmierzać w przeciwnym kierunku, niż byśmy chcieli. Umacniają się w nas pragnienia i uczucia sprzeczne z naszym powołaniem, które wpływają również na nasze późniejsze postępowanie. Na przykład jeśli skłamiemy, aby dobrze wypaść w oczach grupy przyjaciół, w podobnej sytuacji w przyszłości łatwiej będzie nam ponownie postąpić w ten sposób.
Podczas modlitwy z Panem, a także w wieczornym rachunku sumienia, mamy szansę na nowo przyjrzeć się wydarzeniom minionego dnia. Bóg może nam pomóc odkryć nasze pragnienia i nadzieje, nasze smutki, a przede wszystkim to, czego szukamy, by zaspokoić pragnienie szczęścia. W ten sposób, jak mówi papież Franciszek, „widzimy, że nasze serce nie jest drogą, na której wszystko mija, a my nie wiemy, co się dzieje. Nie. Zobaczmy: co wydarzyło się dzisiaj? Co się stało? Co wywołało moją reakcję? Co mnie zasmuciło? Co mnie ucieszyło? Co było złe i czy wyrządziłem krzywdę innym? Chodzi o to, by prześledzić przebieg uczuć i pragnień w moim sercu w ciągu dnia”[3]. Konkretne nazywanie wewnętrznych doświadczeń, które stają się naszym udziałem, pomaga nam lepiej poznać samych siebie. To pierwszy krok do uwolnienia serca od wszystkiego, co oddala nas od Boga.
FAKT, ŻE ZŁE CZYNY RODZĄ się we wnętrzu człowieka, nie oznacza, że rzeczywistość zewnętrzna nie ma żadnego znaczenia. Przeciwnie, może ona wywierać na nas istotny wpływ. Jeśli na przykład nasza codzienność jest wypełniona pobudzającymi obrazami i dźwiękami, a sama obecność ciszy wywołuje w nas dyskomfort, prawdopodobnie trudno nam będzie usłyszeć na modlitwie głos Boga, który jest niczym „szmer łagodnego powiewu” (1 Krl 19, 12). Nieustanne uleganie bodźcom zmysłowym sprawia, że to świat zewnętrzny zaczyna przejmować kontrolę nad naszym wnętrzem. Nie oznacza to, że zawsze proponuje nam coś złego, ale może utrudniać nam wyrobienie sobie nawyku rozróżniania tego, co przybliża nas do Boga, od tego, co nas od Niego oddala. Łatwo bowiem nie dostrzec, że za pozorami dobra kryje się nieład, jaki grzech wprowadził w świat. „W ten sposób hipnotyzuje nas atrakcyjnością, jaką te rzeczy w nas wzbudzają, rzeczy piękne, ale złudne, które nie mogą dostarczyć tego, co obiecują, pozostawiając nas w końcu z poczuciem pustki i smutku. To poczucie pustki i smutku jest znakiem, że poszliśmy drogą, która nie była właściwa, która nas zmyliła”[4].
Święty Josemaría zachęcał, by patrzeć na świat zewnętrzny w odniesieniu do własnego życia wewnętrznego. „Po cóż tyle patrzeć, skoro «swój świat» nosisz we własnym wnętrzu?”[5]. Bogate życie wewnętrzne, w którym czerpiemy radość z tego wszystkiego, co wiąże się z naszym powołaniem, pomaga nam właściwie oceniać rzeczy zewnętrzne. Słuchanie piosenki, oglądanie filmu czy sprawdzanie wiadomości może poczekać, jeśli wiem, że odłożenie tej przyjemności na później pomoże mi potem lepiej pracować lub się modlić. Wszystko zaś, co mogłoby zaszkodzić duszy, będziemy postrzegać nie tylko jako coś złego, lecz także jako coś brzydkiego, nieprzyjemnego czy niepasującego do całości. Oczywiście może nas to w jakiś sposób pociągać, ale łatwiej będzie nam oprzeć się tej pokusie, jeśli naprawdę zrozumiemy, że nie służy ona naszemu dobru, ponieważ burzy harmonię i piękno naszego życia wewnętrznego. Żadne stworzenie ludzkie nie miało tak bogatego życia wewnętrznego jak Najświętsza Maryja Panna. Ona może nam pomóc zachowywać w sercu i rozważać to, co nas spotyka, oraz rozwijać wrażliwość, która pozwoli nam cieszyć się życiem u boku Jej Syna.
[1] Por. św. Josemaría, Droga, 999.
[2] Św. Josemaría, Kuźnia, 199.
[3] Franciszek, Audiencja generalna, 5 października 2022 r.
[4] Tamże.
[5] Św. Josemaría, Droga, 184.

