Sumario
1. Introdución
2. Ámbito de aplicación
3. Principios básicos
4. Canal para realizar unha reclamación institucional
5. Recepción e valoración da reclamación
6. Proceso de escoita
7. Actuacións da Oficina para a aclaración do contido da reclamación
8. Vixencia do presente Protocolo
A Oficina de sanación e escoita foi creada polo Vigairo rexional do Opus Dei en España para atender as persoas que pertenceron á Prelatura, ou participaron das súas actividades de formación, e que teñen reclamacións de carácter institucional, co fin de propiciar procesos de sanación e dar a debida asistencia.
Neste espazo atenderase calquera queixa ou reclamación que supuxese agravios ou prexuízos por actuacións, comportamentos ou sucesos ocorridos no ámbito das actividades propias da Prelatura. A Oficina busca abordar estas situacións asegurando que cada persoa sexa atendida con sensibilidade e respecto.
Esta oficina púxose en marcha tras a aprobación dun protocolo do Prelado en 2024, polo que se abriu unha canle específica de escoita para reclamacións institucionais. Trátase dun paso máis na mellora dos procesos de escoita e acompañamento que vén realizando a Obra desde hai décadas para que as persoas que pertenceron ao Opus Dei teñan unha canle de axuda e interacción.
De xeito habitual, desde a Prelatura acompáñase e asiste de modo privado e particular a quen deixa de ser membros, dentro do carácter familiar propio do Opus Dei. Con todo, o Prelado quixo establecer estas oficinas para asegurar que todo aquel que o desexe, teña unha canle institucional de comunicación e axuda.
1. O labor de evangelización e apostolado que realiza o Opus Dei fundaméntase —como en toda institución da Igrexa Católica— no amor e servizo a Dios e ao próximo, buscando sempre a promoción de ambientes de confianza, respecto e liberdade. Como parte desta misión, a Prelatura ten o deber de velar polo benestar e a dignidade de cada unha das persoas vinculadas formalmente con ela e daqueles que participan nas súas actividades. Seguindo os ensinos do Evanxeo e as recomendacións da Igrexa, o Opus Dei asume con responsabilidade o deber de atender, axudar e, na medida do posible, reparar e sandar as feridas que poidan xurdir no marco das nosas actividades.
2. Para fomentar que este servizo á Igrexa e ás persoas realícese sempre nun ambiente san e seguro, e para propiciar a sanación e escoita de quen se vira prexudicadas, con data 2 de xullo de 2026, o Vigairo rexional da Prelatura do Opus Dei en España aprobou, previa consulta cos seus consellos, a presente actualización do Protocolo sobre reclamacións institucionais ante a Prelatura (o «Protocolo») de xullo de 2025. O seu obxectivo é ofrecer un itinerario de escoita a través de procesos de acollida, sanación e reparación ante reclamacións de carácter institucional. Para levar adiante esta misión, o 13 de maio de 2025 creouse a Oficina de Sanación e Escucha (a «Oficina») para a rexión de España.
3. Este Protocolo, que busca acompañar a cada persoa que pasa por unha situación especial, pretende alén dese apoio privado, afrontar tamén a resolución de reclamacións institucionais e baséase no firme compromiso de la Iglesia católica de protexer a dignidade e o benestar de cada persoa, respondendo con xustiza e misericordia a quen sufrise danos no seu ámbito. O Papa León XIV subliñou con especial firmeza que a protección das persoas vulnerables non pode reducirse a un conxunto de protocolos formais, senón que esixe unha «cultura do coidado» enraizada na fe, na que o sufrimento das vítimas sexa escoitado e mova a actuar. No seu discurso a la Pontificia Comisión para la Tutela de los Menores (marzo de 2026), o Santo Padre lembrou que as experiencias das vítimas e os sobreviventes «sacan poderosamente á luz a verdade e ensínannos humildade», reafirmando que a escoita sincera e a responsabilidade institucional ante o dano causado non son unha opción, senón unha esixencia da fe e da misión de la Iglesia. Nesta mesma liña o Papa Francisco reiterou en múltiples ocasións o deber de acompañar e acoller a quen atravesa situacións difíciles, lembrando que «a Igrexa está chamada a ser sempre a casa aberta do Pai» (Evangelii Gaudium, 47) e invitando a «acompañar, discernir e integrar a fraxilidade» (Amoris Laetitia, cap. VIII) en todas as súas formas. Así mesmo, no motu proprio Vos estis lux mundi, reafirma a responsabilidade das institucións eclesiásticas de asegurar espazos seguros e confiables, onde cada persoa poida vivir e crecer nun ambiente de respecto e liberdade; e en Misericordiae Vultus (2015) , profunda na misión de la Iglesia de sandar as feridas e brindar axuda aos que sofren, restaurando no posible a súa dignidade e benestar: «a Igrexa está chamada a curar estas feridas, a alivialas co óleo da consolación, a vendalas coa misericordia e a curalas coa solidariedade e a atención debida» (MV, n. 15).
4. Coa convicción de que, na medida do posible, toda ferida debe ser sandada e todo agravio debe ser reparado, a Prelatura asume a responsabilidade de atender con prontitude, sensibilidade e criterios de xustiza cada reclamación. Á Prelatura preocúpalle primeiro de nada o ben de cada un, e aínda que o seu propósito foi sempre escoitar e atender do mellor xeito ás persoas que se puidesen sentir prexudicadas, comprende que non sempre se conseguiu e, por tanto, considerou oportuno contar cun servizo de escoita para mellorar nesta tarefa.
5. É misión da Oficina facilitar un proceso de avaliación que permita abordar e sandar os conflitos que puidesen producirse no ámbito das actividades propias da Prelatura. Para iso, o Protocolo establece os principios e procedementos de actuación ante calquera reclamación institucional, co propósito de responder de xeito transparente e eficaz a situacións de conflito ou posibles agravios sufridos no contexto das nosas actividades. Este Protocolo pretende así ofrecer unha canle formal para quen necesite expresar unha queixa, recibir un acompañamento adecuado ou solicitar unha petición de perdón, recoñecendo sempre o deber de velar pola integridade e a dignidade de cada persoa.
II. Ámbito de aplicación
O Protocolo define o procedemento de actuación da Oficina ante a recepción de calquera reclamación institucional.
6. Por «reclamación institucional» enténdese calquera queixa ou reclamación de entidade presentada ante a Prelatura por agravios ou prexuízos derivados de sucesos, actuacións, omisións ou comportamentos que tivesen lugar no ámbito da actividade da Prelatura na rexión de España. Entran no ámbito de aplicación do protocolo as actuacións de sacerdotes ou fieis laicos que formen parte do Opus Dei no momento de producirse os feitos e, cuxas condutas obxecto de reclamación estean relacionadas co exercicio das súas responsabilidades e/o das súas tarefas formativas, de atención pastoral —no caso de sacerdotes—, ou de goberno do Opus Dei.
Poden presentar reclamacións as persoas que formaron parte do Opus Dei no pasado, e calquera outra persoa, sempre que lles afectasen persoalmente os feitos referidos na reclamación institucional, e que desexen formular unha queixa ou reclamación fundada e someterse, para a súa tramitación, ás regras que se recollen neste Protocolo. A existencia deste procedemento non é óbice para que calquera persoa que o desexe —tal e como fan os membros da Obra— poida dirixirse aos directores do Opus Dei ou a quen dirixe iniciativas profesionais atendidas espiritualmente pola Prelatura, para manifestar libremente as súas opinións e pareceres en calquera sentido como expresión de confianza familiar, lealdade privado e manifestación do desvelo por coidar e mellorar todo o labor do Opus Dei. Xunto a isto, a Oficina pretende ofrecer unha forma de contacto institucional sobre todo para as persoas que formaron parte da Obra e, por tanto, non substitúe as canles ordinarias de comunicación que existen para os membros do Opus Dei.
7.As reclamacións presentadas conforme ao previsto neste Protocolo resolveranse nun ámbito extraxudicial. Con todo, naqueles casos nos que —no proceso de escoita— apréciense indicios de actuación delituosa valorarase xunto co reclamante a oportunidade de derivar a reclamación á xurisdición competente. Á súa vez, se a Prelatura, a través da Oficina, recibise noticia dun posible delito canónico, terá a obrigación de iniciar unha investigación previa conforme o c. 1717 del Código de Derecho Canónico.
8. O contido deste Protocolo non se aplica aos casos referidos á protección de menores, que se rexen por un protocolo específico aprobado polo Vigairo Rexional de España no que se facilitan medios de contacto coa Oficina de protección de menores. Se se recibisen por parte desta Oficina reclamacións ou denuncias referidas a este ámbito serán remitidas automaticamente á Oficina de protección de menores.
9. Así mesmo, se se tratase de reclamacións relacionadas con condutas lesivas atribuídas a quen, sendo ou non fieis laicos do Opus Dei, traballan como empregados ou voluntarios en institucións ou proxectos nos que a Prelatura responsabilízase da orientación espiritual, pero en postos e funcións para os que non foron designados polas autoridades da Prelatura, esta Oficina comunicará a información recibida ao órgano que —de conformidade cos acordos entre a Prelatura e a institución ou proxecto de que se trate— correspóndalle resolver esa reclamación. Sen prexuízo do anterior, esta Oficina comprométese a manter co interesado o acompañamento humano, emocional e espiritual que poida requirir esa situación.
III. Principios básicos
Os principios que rexen o funcionamento e xestión desta Oficina son os seguintes:
–Independencia: a Oficina de sanación e escoita estará composta por un coordinador e varios interlocutores. O coordinador —que poderá ser asistido por dous ou tres colaboradores— deberá ser nomeado polo Vigairo rexional e non terá cargo algún nun consello de goberno da Prelatura (Comisión/Asesoría ou delegacións). O coordinador e os seus colaboradores ocuparanse de acusar recibo e impulsar a tramitación de cada proceso de escoita. Pola súa banda, os interlocutores serán as persoas que levarán a cabo o proceso de escoita ante unha reclamación institucional. Así mesmo, a Oficina poderá solicitar, cando o considere oportuno, o asesoramento dun membro da Comisión ou da Asesoría, sen que iso supoña a súa intervención directa na tramitación dos casos concretos. Ademais, para algúns casos, poderase contar con persoas que se ocupen de facer indagacións. Esta composición da oficina persegue que esta poida exercer as súas funcións con plena independencia e autonomía funcionais respecto ás autoridades da Prelatura.
–Confidencialidad: garantizase a confidencialidade sobre a identidade das persoas involucradas, a información facilitada polas mesmas, e o contido das comunicacións e entrevistas realizadas no proceso de escoita e sanación. En particular, os informes e valoracións que emitan o interlocutor ou o encargado ao finalizar cada fase do proceso de escoita só estarán ao dispor da Oficina e para os efectos deste Protocolo salvando o que se recolle nos nn. 15, 23 e 43 deste Protocolo. Á Oficina corresponderá garantir esa confidencialidade.
–Competencia e profesionalidade: o proceso de escoita e, no seu caso, o traballo para esclarecer os feitos realizarase exclusivamente polas persoas designadas pola Oficina que contarán con habilidades, coñecementos, experiencia, actitudes e capacidades suficientes para facer posible a calidade do proceso de escoita e acompañamento e, no seu caso, o de indagación e comprobación.
–Obxectividade e imparcialidade: as comunicacións serán tratadas e xestionadas baixo os mesmos criterios, con independencia de quen as realice (incluído o reclamante e as persoas implicadas) e cal sexa o seu obxecto. Non se establecerá, en ningún caso, diferenza ou privilexio algún en función de quen sexan as persoas involucradas ou as circunstancias expostas.
–Rexistro formal: as reclamacións rexistraranse oficialmente, e haberán de incluír os detalles necesarios para entender a natureza da reclamación, así como calquera evidencia relevante, e a decisión que poña fin á tramitación e a súa sucinta motivación.
–Legalidade: as indagacións e actuacións previstas no presente Protocolo axustaranse á lexislación vixente, respectando en todo momento os dereitos de todas as persoas involucradas.
IV. Canal para realizar unha reclamación institucional
11. A forma establecida para realizar unha reclamación institucional é a través do correo electrónico:escucha.es@opusdei.org.
12. A persoa que desexe formular unha reclamación debe identificarse e facilitar os seus datos de contacto. Non se admitirán reclamacións anónimas. Se así o solicitase o reclamante, e co obxecto de protexer outros dereitos ou necesidades propias ou doutras persoas, poderanse adoptar as medidas previstas no apartado 6.3 deste Protocolo para os efectos de preservar a súa identidade ao longo do proceso de escoita, pero na súa recepción e acollida pediráselle identificarse persoalmente.
V. Recepción e valoración da reclamación
13-- Unha vez recibida unha reclamación na Oficina, responderase agradecendo a comunicación, con xustificante de recepción e informando do seguinte paso. O coordinador valorará se esta entra dentro do ámbito de aplicación do Protocolo.
14. No caso de que non se admita unha reclamación, comunicarase ao autor daquela, indicando sucintamente os motivos da súa inadmisión; en todos os casos, procurarase escoitarlle e atender as súas necesidades na medida que o Opus Dei poida axudarlle. O prazo máximo para realizar esta primeira valoración será dun mes desde a recepción da reclamación.
15. A Oficina ofrecerá ao interesado a posibilidade de dar traslado da reclamación recibida á entidade á que corresponda resolvela.
VI. Proceso de escoita
6.1. Apertura do proceso de escoita
16. Cando unha reclamación é admitida a trámite iniciarase un proceso de acompañamento e escoita.
17. A Oficina tamén poderá completar a información recibida cos datos que poida solicitar con algunhas indagacións, conforme ao previsto no apartado 7 deste protocolo.
6.2. Designación do interlocutor
18. A Oficina designará a un interlocutor do proceso de escoita.
19. As funcións do interlocutor serán acoller, atender, escoitar e recibir as queixas ou reclamacións que queira formular o interesado e trasladalas á Oficina, contrastando previamente estas ideas co reclamante, para que poidan ser estudadas.
20. O interlocutor será preferiblemente unha persoa allea á coordinación de Oficina, de forma que se asegure así a integridade, independencia, obxectividade e confidencialidade durante proceso de escoita.
6.3. Escoita ao reclamante e outras dilixencias
21. Convocarase ao reclamante ás reunións presenciais co interlocutor que resulten convenientes a efectos de que proporcione maior noticia sobre os feitos e manifeste con liberdade todo o que desexe transmitir á Prelatura. Se este, sen motivo suficiente, non comparecese nin propuxese medios alternativos de contacto e relación, poderá procederse ao arquivo da súa reclamación, salvo que haxa indicios de actuacións que puidesen esixir corrección ou reparación, aínda que o reclamante non continúe co proceso de escoita. No entanto, os interlocutores farán todo o posible por escoitar ao reclamante por outros medios se este manifesta que algunhas cuestións poden resultarlle traumáticas ou dolorosas nunha reunión presencial. Tamén poderá acordarse que o interlocutor se desprace a algunha cidade próxima ao reclamante.
22. O reclamante será advertido do tratamento dos seus datos de acordo co que establece o Regulamento (UE) 2016/679 do Parlamento Europeo e do Consello, do 27 de abril de 2016 («RXPD»).
23. Ofrecerase ao reclamante a posibilidade de tratar a súa identidade con carácter reservado. Neste caso, a identidade do reclamante só será coñecida pola Oficina e o interlocutor. No entanto, a identidade do reclamante poderá ser comunicada á Autoridade xudicial, ao Ministerio Fiscal ou á autoridade administrativa ou canónica competente no marco dun procedemento xudicial, disciplinario ou sancionador que se derive dos feitos obxecto de estudo.
6.4. Duración do proceso de escoita
24. A duración do proceso de escoita non será de máis de tres (3) meses contados desde a admisión da reclamación. En casos de especial complexidade, que requiran maiores actuacións, a Oficina —a proposta do interlocutor— poderá ampliar devandito prazo ata un máximo doutros tres (3) meses adicionais, aínda que en caso de ser necesario, estes prazos poderanse adaptar aos ritmos do denunciante.
25. No exercicio das súas funcións o interlocutor poderá solicitar da Oficina que solicite os apoios técnicos e asesoramentos que necesite.
6.5. Fin do proceso de escoita
26. Concluída a práctica de todas as actuacións que se consideren oportunas, o interlocutor trasladará á Oficina nun informe asinado a posición do reclamante. Nel incluirá, no seu caso, as recomendacións de actuación por parte da Prelatura.
27. Con carácter previo a emitir o informe, darase a oportunidade ao reclamante de que inclúa as consideracións que entenda oportunas e invitaráselle a que firme devandito informe para manifestar a súa conformidade con este.
28. O interlocutor en todo caso seguirá acompañando e procurando acoller e escoitar ao reclamante ata que se conclúa o proceso e comuníqueselle a tramitación da súa reclamación que a Oficina decidiu adoptar e tamén, no seu caso, durante todo o proceso de indagación que se leve adiante.
VII. Actuacións da Oficina para a aclaración do contido da reclamación
7.1. Consideracións xerais
29. Concluído o proceso de escoita, naqueles casos nos que sexa necesario completar a información recibida porque, por exemplo, sexa conveniente facer consultas técnicas, falar con alguén que mencionou a persoa que relata feitos pasados, etc., para aclarar o alcance da queixa ou necesiten o seu contraste con terceiros, a Oficina poderá recoller información con vistas a facilitar ao Vigairo Rexional as actuacións e decisións que correspondan. Se houbese indicios de existencia de abuso de menores ou persoas vulnerables, ou dalgún outro delito canónico, comunícase enseguida a información recibida ao Vigairo Rexional para a actuación do protocolo correspondente.
30. Todas as actuacións da Oficina terán como premisa fundamental que se realicen coas características que presiden este Protocolo: acompañamento, acollida e procura compartida da verdade e da xustiza, implementada pola caridade.
31. Cando a complexidade que conleve completar a información aconsélleo, o coordinador poderá designar un encargado de realizar as investigacións pertinentes e de propoñer á Oficina a acta final coas súas conclusións. Se a indagación fose sinxela, o propio coordinador ou algún dos seus colaboradores poderá realizar esas funcións. En todo caso, documentarase por escrito a designación do encargado e as súas actuacións.
32. Ao recoller a información levaranse a cabo as dilixencias que se consideren necesarias para esclarecer os feitos que son obxecto da reclamación: todas as actuacións que se practiquen faranse velando polo estrito cumprimento do disposto en materia de protección de datos de carácter privado e documentación reservada.
33. Para maior seguridade e rexistro dos feitos, documentarase calquera comunicación verbal efectuada neste ámbito nun formato seguro, duradeiro e accesible como, por exemplo, a gravación ou transcrición das conversacións mantidas. No caso de transcrición da conversación ou levantamento de acta daquela, o reclamante, a persoa implicada na queixa ou aqueles a os que se preguntou, poderán comprobar, rectificar e aceptar mediante a súa firma a transcrición realizada ou a acta levantada.
7.2. Escoita ao reclamante
34. A Oficina poderá solicitar ao interlocutor que solicite maior información para os efectos de obter detalles adicionais sobre os feitos da reclamación.
35. Ao recoller a información estarase ao indicado no art. 6.3 sobre protección de datos.
7.3. Escoita ás persoas implicadas
36. Ao recoller a información, poderase comunicar verbalmente ou por escrito ás persoas implicadas nos feitos descritos, a existencia da reclamación, así como dos feitos e condutas que foron motivo da mesma.
37. Deberase garantir que as persoas implicadas poidan achegar canta información estimen necesaria, e formular as alegacións que desexen.
7.4. Declaracións doutras persoas implicadas nos feitos que motivan a queixa
38. Durante as indagacións, poderase requirir a declaración doutras persoas que poidan ter coñecemento dalgúns dos feitos relacionados co proceso de escoita.
39. Nestas circunstancias, pódese solicitar por parte da Oficina a calquera persoa do Opus Dei que colabore co encargado de completar a información e responda de xeito dilixente, veraz e completa (sen prexuízo do dereito a non declarar). Estas persoas deberán preservar a confidencialidade de todos aqueles datos, documentos, informacións e actuacións das que teñan coñecemento directa ou indirectamente durante a indagación.
7.5. Outras actuacións no proceso de indagación
40. Sen prexuízo do previsto nos apartados anteriores, a Oficina tamén poderá acordar todas aqueloutras actuacións que considere relevantes ou de interese para completar a información.
7.6. Acta de fin do proceso de indagación
41. Concluída a práctica de todas as actuacións que se consideren oportunas, o encargado solicitará toda a información recompilada (por exemplo, probas, testemuños, etc.) e remitirá á Oficina unha acta asinada que recolla a súa conclusión sobre se existen indicios ou non de condutas irregulares ou malas prácticas e as súas recomendacións de actuación.
42. Esta acta referirá ou incorporará todos os documentos vinculados á reclamación, sen prexuízo de que a Oficina poida declarar o carácter reservado dalgúns deles e custódiense con especiais medidas de protección.
7.7. Fin da reclamación
7.7.1. Decisión final da Oficina
43. A Oficina, á vista da acta remitida polo interlocutor e, no seu caso, polo encargado, decidirá sobre como proceder:
Arquivo da reclamación: se se conclúe que non hai habido un comportamento irregular de entidade ou que non existen suficientes indicios do mesmo, pecharase o expediente e deixarase constancia de que non se puideron acreditar condutas ou comportamentos inapropiados no seo da Prelatura. En todo caso, a Oficina seguirá acompañando ao reclamante, ofrecéndolle a continuidade do proceso de escoita e a posibilidade de recibir atención e apoio espiritual se así o desexase.
Comunicar ao Vigairo Rexional o expediente de reclamación propoñendo, se é o caso, medidas de sanación e petición de perdón ou outro tipo de medidas de reparación. Se se conclúe que existen indicios suficientes para xustificar un mal comportamento ou unha conduta irregular ou unha mala práctica que é responsabilidade directa ou indirecta da Prelatura, a Oficina transmitirao así ao Vigairo da Prelatura.
Comunicación da infracción ás autoridades: se se concluíse que os feitos poden ter relevancia penal, informarase así ao Vigairo da Prelatura, que dará traslado á autoridade competente (Xulgado, Fiscalía ou Corpos e Forzas de Seguridade do Estado). En todo caso, a Oficina poñerase ao dispor das autoridades para colaborar na súa investigación.
Propoñer ao Vigairo a adaptación dos protocolos internos: en caso de ser necesario, a Oficina pode propoñer á Prelatura a revisión nos termos que considere oportuno da normativa e programas internos de cumprimento para asegurar que situacións similares non volvan ocorrer.
7.7.2. Prazo para ditar a decisión final
44. O prazo máximo da Oficina para acordar a tramitación que haberá que dar ao expediente de reclamación é de dúas (2) meses (ampliable a dous meses máis, en casos de especial complexidade) contados desde o fin da fase de escoita ou, no seu caso, da de instrución.
7.7.3. Comunicación da terminación do proceso de escoita
45. Unha vez que o Vigairo Rexional, oídos os seus Consellos, acorde a resolución oportuna sobre a proposta da Oficina, esta farase chegar nun prazo máximo de 30 días á persoa que formulara a reclamación ou queixa. Convén que esta comunicación realícena as propias autoridades da Prelatura ou, se procede, o coordinador da oficina. En ningún caso intervirá neste proceso o interlocutor cuxa única misión é realizar o proceso de escoita e ofrecer en todo momento o necesario acompañamento e atención a cada persoa que presenta unha reclamación, tamén despois de recibir unha resposta se así o desexa a persoa que realizou a reclamación.
VIII. Vixencia do presente Protocolo
46. Este Protocolo estará vixente desde a data da súa aprobación en tanto non se aprobe a súa actualización, revisión ou derrogación.
2 de xullo de 2026