As EFAs, unha iniciativa para contornas rurais impulsada fai máis de medio século por san Josemaria Escrivá, fundador do Opus Dei, agrupan en España a máis de 50 ciclos formativos e forman a máis de 6.000 alumnos.

Baixo o lema EFAs: terra, persoa e misión durante a Escola de Verán desenvolvéronse diversas actividades formativas, presentacións e talleres centrados na innovación pedagóxica, as metodoloxías activas e a conexión directa co ámbito profesional. Un dos eixos principais foi o intercambio de boas prácticas entre centros, especialmente aquelas relacionadas coa formación en empresas e a aprendizaxe baseada en contextos reais.

Á xornada inaugural asistiu o conselleiro de Educación da Xunta de Galicia, Román Rodríguez (no centro da imaxe), quen agradeceu o traballo das EFAs e o papel crave das mesmas na “revolución silenciosa” da Formación Profesional, co seu modelo educativo baseado na aprendizaxe práctica, a vinculación co territorio e a formación integral.

Alumnos acompañados no seu proxecto de vida

Coa Escola de Verán concluía un intenso curso que a EFA Piñeiral clausurou cun acto de imposición de becas (na imaxe) que reuniu a case 400 persoas no recinto feiral Terra do Queixo de Arzúa (A Coruña). Era a despedida de varios ciclos formativos do periodo 2024-2026 e xunto con alumnado e familiares estivo o equipo docente, representantes da Federación de Efas de Galicia e das máis de 500 empresas e institucións colaboradoradas do proxecto educativo do centro.

Tamén en Fonteboa (Coristanco. A Coruña) foi numerosa a participación na clausura dun curso durante o cal, entre as numerosas actividades, o centro protagonizou unha reportaxe na revista campo.es, publicación agraria líder en España, na que destacaban: “Fonteboa non é un centro de formación convencional, é unha EFA, unha escola familiar agraria, que forma técnicos mediante o modelo de alternancia, aula e práctica en empresas reais, que acompaña aos seus alumnos en algo máis que os seus estudos, faio no seu proxecto de vida”. Un vídeo recollía as testemuñas de dous alumnos de Fonteboa: Jennifer Rodríguez e José Vilamil:

O arranque desta Escola de Verán das EFAs tivo lugar en A Cancela (As Neves-Pontevedra) unha EFA pola que no último curso pasaron case 900 alumnos. No acto de clausura do curso, o alcalde das Neves, José Manuel Alfonso González, lembrou a próxima celebración do Centenario da doazón dos Edificios do Pazo da Mercé (nos que ten a súa sede a EFA) para dedicación a escolas católicas, e a gran transcendencia do labor que A Cancela ten na zona pola súa contribución á formación e a promoción da mesma.

A Escola de Verán concluíu cunha mensaxe clara: seguir avanzando nun modelo educativo pioneiro que sitúa ao alumnado e á contorna rural no centro, deseñado para responder a necesidades reais coa colaboración de empresas e institucións e comprometido cunha formación integral.

Para os organizadores, o balance desta edición foi moi positivo, tanto en termos de participación como de calidade das propostas presentadas. Deste xeito, as EFAs consolidan este encontro como un espazo crave para o desenvolvemento profesional do profesorado e a mellora continua do seu modelo educativo. Tamén destacaron a boa acollida e implicación das entidades colaboradoras, reafirmando o compromiso das EFAs cunha formación próxima ao tecido empresarial e institucional, práctica e orientada ao futuro.

“Identidade: propósito, coherencia e futuro das EFAs”, relatorio de Alfonso Aguiló

E para mirar o futuro estaba a ponencia “Identidade: propósito, coherencia e futuro das EFAs”, a cargo de Alfonso Aguiló, divulgador de temas educativos. “Falar sobre identidade, e sobre sentido, é sempre moi necesario. E moito máis en institucións educativas. E moito máis en tempos de cambio”, afirmou. Nesta liña detallou: “A pregunta sobre a identidade é a pregunta máis importante que debe facerse cada persoa e cada institución. Propósito, sentido, misión, valores que nos inspiran… Sempre serán cuestións decisivas como fonte de inspiración para o noso traballo”. E é que “son importantes cada unha das materias que impartimos, pero é aínda máis decisivo espertar o desexo de saber, desenvolver os seus hábitos intelectuais, axudarlles a configurar o seu carácter, axudarlles na súa procura de sentido”.

Intelixencia transcendente

Para iso “todos preguntámonos polo sentido do que facemos. Todos sabemos, máis ou menos, o que facemos, ou como o facemos, pero non sempre sabemos ben por que o facemos, ou para que. Non é unha pregunta trivial. Segundo sexa a resposta, experimentamos unha plenitude de sentido e felicidade, ou ben absurdo e infelicidade. Para ser protagonistas da nosa propia vida temos que poder elevarnos, e tomar distancia, vernos desde fóra, e valorar o que fixemos, o que estamos a facer, ou o que debemos facer…, e todo iso é intelixencia transcendente, reflexión sobre a propia vida, sobre o que queremos facer dela. Non é pregunta para filósofos… é para toda persoa”, apuntou o presidente da Fundación Areais, promotora de centros de ensino en España e outros países.

Aguiló expuxo como esa intelixencia transcendente “permítenos tomar distancia, por exemplo, sobre o noso estado emocional. Podemos detectar emocións tóxicas (envexa, rancor, resentimento, celos…) para non quedar atrapados por ese transfondo emocional. Mesmo podemos tomar distancia das nosas opinións e crenzas, e examinalas, e iso é un excelente antídoto contra o fanatismo. Un fanático non pode tomar distancia do que cree: está atrapado, é incapaz de facer unha valoración sobre as súas opinións, sometelas a xuízo, valorar a consistencia dos seus argumentos. Debemos ser capaces de valorar as nosas ideas, a súa fraxilidade ou a súa grandeza. Detectar as nosas fixacións, prexuízos, obcecacións”. En resumo, manter “un diálogo permanente co sentido da nosa vida”.

As EFAs en Galicia

As EFAs contan cunha longa traxectoria en Galicia. Máis de 50 anos avalan o labor dos centros de A Cancela (As Neves), Fonteboa (Coristanco) e Piñeiral (Arzúa), que sempre priorizan ás persoas e apostan por unha aprendizaxe baseada na alternancia entre clases presenciais e en compañía. Actualmente, a oferta formativa regulada dos tres centros abarca desde a ESO ata un catálogo de máis de vinte ciclos formativos, tanto presenciais como semipresenciais, nos que preto de 1000 alumnos formáronse no último curso en constante contacto coa súa realidade profesional.

Impacto no ámbito rural

A experiencia e impacto das Efas no ámbito rural reflectiuse na participación da súa secretaria xeral, Belén Rodríguez (a dereita da imaxe durante a Escola de Verán), na reunión celebrada no mes de xuño coa conselleira de Educación e representantes de entidades dos sectores educativo e deportivo, no marco da elaboración dun novo Real Decreto sobre centros de formación profesional.

O evento, organizado coa consultora LLYC (Llorente e Cuenca), tivo como obxectivo traballar en cuestións estratéxicas para garantir unha aplicación efectiva e equitativa da nova normativa, especialmente en territorios con características únicas como a Galicia rural.

Belén Rodríguez destacou a importancia dunha adaptación territorial da lexislación, tendo en conta a dispersión xeográfica e as limitacións de transporte propias das contornas rurais. Neste sentido, advertiu que a obrigación das microempresas, as pemes e os traballadores autónomos de asumir os gastos de aloxamento e transporte dos estudantes en prácticas, tal como se establece no Estatuto de Bolsas, podería desincentivar a súa participación. «Isto obstaculizará tanto a cualificación dos estudantes como o desenvolvemento socioeconómico local», sinalou.

Resolver as barreiras administrativas

Rodríguez subliñou a necesidade de resolver as barreiras administrativas que afectan os estudantes migrantes. Actualmente, os estudantes en situación irregular que non posúen pasaporte válido atopan serias dificultades para obter o número de afiliación á Seguridade Social, requisito indispensable para realizar prácticas formativas. Esta situación, indicou, «interrompe a súa traxectoria educativa e limita as súas oportunidades de integración». Por iso, solicitou flexibilidade técnica ou coordinación interministerial que permita dar resposta a estes casos.

Finalmente, defendeu un enfoque baseado na excelencia educativa sen distinción de titularidade dentro da Rede de Centros de Excelencia para a Formación Profesional. Neste sentido, destacou o papel das AEF, con máis de 50 anos de experiencia e pioneiras na alternancia aula-empresa, como axentes crave do sistema. «Recoñecer os centros concertados cunha traxectoria e resultados probados contribuiría a garantir a igualdade de oportunidades, especialmente nas zonas rurais, e a optimizar os recursos públicos existentes», afirmou.