Het was de tweede repetitiedag. De cellist legde zijn instrument neer, liet de strijkstok zakken en stelde hem een vraag die hem verraste: ‘Álvaro, ik heb God nodig. Hoe vind ik Hem?’. Álvaro is pianist in São Paulo en numerair van het Opus Dei, en met die scène opent de laatste aflevering van Heel Menselijk (Muy Humanos), de nieuwe docuserie over het Opus Dei, gemaakt door productiehuis Digito Identidad, te bekijken op muyhumanos.net.
Álvaro is een van de meer dan veertig mensen die vertellen over hun ontmoeting met de boodschap van de heilige Jozefmaria. Net als Suzana, Braziliaanse actrice; Gina, lerares uit Chicago; Gianluca, Italiaanse voetbalscheidsrechter; Aleksandra, Poolse moeder; of Juanse, een ster van de Argentijnse nationale rockscene. Ieder van hen beantwoordt in eigen woorden dezelfde vraag: “Voor wie doe ik alles eigenlijk in mijn leven?”
‘Levensverhalen doen je veranderen: in al die jaren heb ik veel mensen leren kennen die zelfmoord wisten te vermijden, die zichzelf een nieuwe kans gaven, die voor het leven kozen, echtparen die op het punt stonden te scheiden en besloten samen verder te gaan en die nu heel gelukkig zijn’, legt de Argentijnse documentairemaker Juan Martín Ezratty uit, regisseur van Heel Menselijk. En hij voegt eraan toe: ‘Het is als de motor die me in staat stelt dit werk te doen, deze verhalen te vertellen en het transformerende effect ervan te vatten’.
Een van de dingen die Ezratty het meest raakte aan de Braziliaanse pianist was een gesprek met hem buiten de camera’s om: ‘Ik herinner me dat hij me meenam naar de plek waar hij repeteert, een nummer opzette dat een klassieker is in Brazilië en de tekst gaat over het leven dat mooi is, en hij zei tegen me: als je mijn leven wilt begrijpen, moet je dit begrijpen, dat het leven mooi is’.
Ezratty legt al 25 jaar het leven van mensen uit meer dan 30 landen vast op video, hun strijd, hun zorgen, hun momenten van opleving: van het leven van paus Franciscus tot ontwikkelingshulp op verschillende continenten, langs het werk van priesters op moeilijke plekken, de gezinssituatie in het Verenigd Koninkrijk, tot de devotie tot Pedro Ballester, een jongeman uit Manchester die de BBC ‘de eerste mogelijke Gen Z heilige’ heeft genoemd.
Het is niet de eerste keer dat deze documentairemaker – via de camera’s – echte levens binnen het Opus Dei laat zien. Al 18 jaar geleden bracht hij de documentaire Inspirados para amar (Geïnspireerd om lief te hebben) uit; en Heel Menselijk is eigenlijk een vervolg dat voortkomt uit zijn eigen reflectie op de manier waarop hij die verhalen vertelt: in Inspirados para amar ‘richtte ik me sterk op het wat en het waarom. Maar met de jaren realiseerde ik me dat je heel zwak bent, heel kwetsbaar, dat het navolgen van het leven van Jezus je boven de pet gaat, onmogelijk is – en juist dat wilde ik laten zien: want wanneer je je kwetsbaarheid toont, besef je dat je God nodig hebt’.
In die zin verduidelijkt hij: ‘Wat ik wil benadrukken is dit, de menselijkheid; en dat we God nodig hebben om beter te kunnen zijn, om anderen te kunnen helpen, om het leven van Jezus te kunnen navolgen. Daarom kan Heel Menselijk niet los worden gezien van kwetsbaarheid, het toont mensen met hun licht- en schaduwkanten, en mensen die anderen nodig hebben’.
De rode draad van de serie is muziek. Naast Álvaro vertelt ook Juanse, een beroemde Argentijnse rocker, over zijn weg naar God. ‘Met hem sprak ik over drugs. Hij zei tegen me: kijk, Juan Martín, ik ben gered doordat ik dichter bij God kwam, dichter bij Onze Lieve Vrouwe, daar vond ik steun om verder te gaan’, vertelt Ezratty.
Gedurende de gesprekken met de verschillende hoofdrolspelers ontdekte Ezratty een gemeenschappelijke noemer: ‘Wat je leert is dat je een mooi, gelukkig leven kunt hebben, door betekenis te geven aan alles wat je dagelijks overkomt’.
De getuigenissen vormen doorheen de serie een dialoog met de leer van de heilige Jozefmaria. De regisseur benadrukt er een die bijzonder rijk is aan betekenis: ‘Hij [heilige Jozefmaria] vertelt dat hij een soepterrine cadeau kreeg die gebroken was en die met nietjes [kleine metalen krammen om onderdelen samen te voegen] was gerepareerd. En hij zei dat hij zichzelf zag als die terrine: gebroken, maar door Gods liefde hersteld door die nietjes. Ik hoop dat we allemaal van dat verhaal van de heilige Jozefmaria kunnen leren. Het maakt niet uit hoe gebroken je bent, het maakt niet uit hoe kwetsbaar je bent – als je je altijd tot God wendt, kun je verder komen, kun je beter worden, en dat is precies een uiting van menselijkheid, vandaar de titel van de serie: Heel Menselijk[Muy humanos]’.
Muy humanos is te volgen op Instagram.