Arjantin, Avusturya, Brezilya, Kolombiya, Kongo, İspanya, İtalya, Meksika, Portekiz ve Porto Riko’dan elli beş hemşire, Roma’nın yaklaşık 25 kilometre güneydoğusunda bulunan Castel Gandolfo yakınlarında dört gün boyunca bir araya gelerek «Bugün hemşire olmak» çalıştayına katıldı. Çalıştay, bakımın değeri, insan onuru ve bilimsel yetkinliği, etik sorumluluğu ve insani tutkuyu birleştiren bir meslek üzerine düşünme imkânı sundu.
Oikia Vakfı tarafından, Santa Croce Papalık Üniversitesi Felsefe Fakültesi’nin himayesinde hayata geçirilen girişim, uzmanlar, yöneticiler ve doğrudan hasta bakımında çalışan hemşireleri bir araya getiren bir eğitim programı sundu. Programda mesleki kimlik ve sorumluluk, liderlik, bakımın insancıllaştırılması, yapay zekâ, bakım etiği, bakım verenlerin iyi oluşu, iş ve aile yaşamının uyumu ile duygusal zekâ konuları ele alındı.

Uluslararası deneyimden doğan bir diyalog
«Her şey, çeşitli ülkelerden hemşireler arasında mesleğimizin hayalleri, zorlukları ve ihtiyaçları üzerine, aynı zamanda Opus Dei’nin ruhu ışığında yapılan bir sohbetle başladı» diye anlatıyor Roma Campus Bio-Medico Üniversitesi’nde Hemşirelik Bilimleri alanında doktora sahibi araştırmacı ve organizasyon komitesi üyesi Anna De Benedictis. «Buenos Aires Austral Hastanesi’nden Consuelo Diez ile birlikte çok basit bir proje taslağı hazırladık; bu taslak, birçok kişinin yardımıyla birkaç ay içinde gerçeğe dönüştü. Ve gerçek, hayallerimizi aştı!»

Bugün hemşire olmak: İtalya’da da Kongo’da da
Hemşirelik bugün köklü değişimler yaşıyor: yeni sağlık ihtiyaçları, giderek yaşlanan bir nüfus, teknolojik gelişmeler ve yapay zekâ. Bir hemşirenin ne yaptığını sormaktan ziyade, bakım vermenin gerçekte ne anlama geldiğini ve bakım veren kişinin bunu iyi biçimde sürdürebilmek için neye ihtiyaç duyduğunu anlamak gerekiyor.
«Bugün hemşire olmak, nüfusun yeni sağlık ihtiyaçlarına yanıt verebilmek için eğitim almayı, yetkinliklerini geliştirmeyi ve güncel kalmayı gerektiriyor» diye açıklıyor Anna De Benedictis. «Aynı zamanda dengeli olmayı ve insani ve kişisel erdemler açısından bütüncül biçimde gelişmeyi gerektiriyor; böylece yaptığımız işi her gün yenilenen bir anlam ve motivasyonla yapma gücünü daima bulabiliriz. Bunun, dua ve Tanrı’yı her şeyde ve herkeste görme arzusu sayesinde mümkün olduğuna inanıyorum.»
Buluşma, mesleğin tanınırlığı açısından da birbirinden çok farklı koşulları karşılaştırma imkânı verdi. «Kongo’da hemşirelik hâlâ pek prestij görmüyor» diye anlatıyor Kinşasa’daki Monkole Hastanesi’nden hemşire Candela Varela. «Bu yüzden okulumuzda öğrencilerin eğitimine büyük özen gösteriyoruz; hem meslek insanı hem de birey olarak gelişsinler ve hastalara giderek daha iyi bakabilsinler.
Beni derinden etkileyen olaylar yaşadım. Çok ağır durumdaki iki Kongolu çocuğun tedavi için İspanya’ya gitmesine yardımcı oldum: Biri tümörden kurtuldu ve eve dönebildi; diğeri ise dönüş yolculuğunda hayatını kaybetti. Ama başıma gelen en özel şey, sıtmaya yakalandığımda öğrencilerimin bana bakmasıydı. Bazen acıdan dolayı onlardan bana dokunmamalarını isterdim. Onlar da şöyle derdi: “Bize bunu yapmayı sen öğrettin. Bırak da sana biz bakalım.”»

Yapay zekâ ve bakım felsefesi
Teknolojik ilerlemenin damga vurduğu bir çağda, bakımın gerçek anlamda insani kalması büyük önem taşıyor. Papa XIV. Leo’nun Magnifica Humanitas başlıklı genelgesinden hareketle çalıştayda, yapay zekânın klinik çalışmalara nasıl dâhil olduğu ele alındı; hemşirelik mesleğinde kişinin onuru, ilişkiler, sorumluluk ve hizmet bilinci merkeze alındı.
«Yapay zekâ, insanlara hizmet eden değerli bir araçtır» diye vurguluyor Anna De Benedictis. «Ancak yalnızca insani olanın gelişmesine katkıda bulunduğunda gerçekten yararlıdır. Hemşirenin yerini alabilir mi? Kesinlikle hayır: Hemşirelik, bakım ve ilişki temelli bir meslektir. Bir robot bazı işlemleri yapabilir ama gerçek anlamda bakım sunamaz.»
«Hemşireler olarak zamanın temposuna ayak uydurmalı ve teknolojik ilerlemenin sunduğu fırsatlardan en iyi şekilde yararlanmalıyız» diye ekliyor Giulia Piccoli.
Temel düşünce çerçevesini, Santa Croce Papalık Üniversitesi Felsefe Fakültesi Etik Kürsüsü profesörü Elena Colombetti çizdi. Colombetti, mesleğin antropolojik boyutu üzerinde durarak şöyle dedi: «Bakım, insan için istisnai bir durum değildir; insanın yapısının bir parçasıdır. İnsanın dünyada var oluş biçimi, bakım vermek ve bakım görmektir. İnsan hem bakım alır hem de başkalarına bakım verir. Bu nedenle sağlık meslekleri, insan ilişkilerinin kurucu özelliklerinden birinin merkezinde yer alır. Bakımda yalnızca sonuç değil, sürecin kendisi de önemlidir; aksi hâlde karşımızdaki kişiyi, tam da o anda ve orada, gözden kaçırabiliriz.»
Aynı üniversitenin eski rektörü ve Metafizik Kürsüsü profesörü Monsenyör Luis Romera, Aziz Josemaría’nın hastaların yanındaki rahiplik deneyiminden yola çıkarak mesleğin insani ve ruhsal zenginliğini ortaya koydu. Yaşam birliği, ruh büyüklüğü ve sürekli eğitim temelinde mesleki bağlılık ile iç yaşamın birbirini beslediğini ileri sürdü. Böylece bakımın en sıradan jestleri bile daha derin bir anlam kazanır: Kişiye verilen bakım, yetkinlik ile hizmet ruhunu, eylem ile tefekkürü birleştiren bir adanmışlığın somut ifadesi hâline gelir.

Mesleki ve ailevi yaşamı uzlaştırmak
Aile ve meslek yaşamını bir arada yürütmek her kadın için büyük bir zorluktur; ancak hemşireler söz konusu olduğunda bu zorluk kendine özgü nitelikler kazanır. Çocuk nöropsikiyatristi ve Tıp Tarihi profesörü Prof. Paola Binetti durumu şöyle açıkladı: «Hemşire, beraberinde zengin bir yetkinlik birikimi ve bakıma yönelik özel bir duyarlılık taşır; bu da onu çoğu zaman ailesinde de, özellikle biri hastalandığında, başvurulan bir kişi hâline getirir. Bu durum, kendisine ayırabileceği zamandan yoksun kalma riskiyle karşı karşıya bırakır: Kendisine ayırdığı zaman, sonunda herkesin kullanımına açık bir zamana dönüşür.
Dış dünya, çoğu zaman işine saygı ve hayranlık gösterirken bile, ondan makul olanın ötesinde bir hazır bulunurluk ve fedakârlık bekler. Onun yaptığı işin değerini tanımalıyız; ama her şeyden önce onun da bir insan olduğunu, sağlığına özen gösterme, ilgi alanlarını geliştirme ve kendine zaman ayırma hakkına sahip olduğunu unutmamalıyız. Hemşirelik, hayatının son derece önemli bir parçasıdır; ancak tüm varlığını tüketmez.»
Somut bir örneği Giulia Piccoli verdi: «Bir yatan hasta servisinde hemşireyim ve iki çocuk annesiyim. İş ile aile yaşamını bağdaştırmak, özellikle gece vardiyalarında, kolay değil. Hastaneye gitmem gerektiği için çocuklarım üzüldüğünde onlara, annelerinin hastalara bakmaya gittiğini anlatıyorum. Bir gece dört yaşındaki oğlumun bana “Anne, sen işteyken ben senin tüm hastaların için dua ediyorum” dediğini duymak beni sevinçle doldurdu. Bir gün bir hasta çok moralsizdi. Onu neşelendirmek için kendisine şöyle dedim: “Oğlum evde sizin için dua ediyor.” Anne olmak, hastalarıma daha fazla dikkat ve özen göstermeme yardımcı oluyor; çocuklarıma da işimin değerini ve onu iyi yapmanın önemini aktarabilmeyi umuyorum.»
Çalıştay, hemşirelik mesleğinin bilimsel ve mesleki, insani ve kültürel, uluslararası ve çağrıya ilişkin boyutlarını yeniden keşfetmek üzere durup düşünme fırsatı sundu. Bu meslek, gündelik hayatın içinde kutsallaşmanın bir yolu da olabilir.
Barselona Clínic Hastanesi'nden hemşire Elisabet Argemi'nin Aziz Josemaría'dan alıntılayarak hatırlattığı gibi: «Çocuk. Hasta. Bu sözcükleri yazarken, onları büyük harfle yazma isteği duymuyor musun? Çünkü âşık bir ruh için çocuklar ve hastalar, O'nun ta kendisidir» (Amigos de Dios, 419).
