Historia Kościoła katolickiego

W Polsce ukazała się niedawno książka Don Jose Orlandisa "Historia Kościoła katolickiego". Krótki jej fragment został poświęcony powstaniu Prałatury Opus Dei.

Ks. Jose Orlandis (ur. 1918 w Palma de Mallorca) jest wybitnym hiszpańskim historykiem, autorem ponad 20 książek i ponad 200 prac. Specjalizuje się w dziejach Kościoła, a także w historii epoki wizygockiej (VI-VIII w.) w Hiszpanii. Przez wiele lat był on profesorem historii prawa na Uniwersytecie w Saragossie oraz dziekanem Wydziału Prawa Kanonicznego i dyrektorem Instytutu Historii Kościoła Uniwersytetu Nawarry w Pampelunie. Znany jest z tego, że stara się on swe prace historiograficzne prowadzić nie tylko w zgodzie z wymogami rzetelności badawczej, ale także interpretować opisywane wydarzenia w zgodzie z nauczaniem Kościoła.

Jest także członkiem Opus Dei, jednym z pierwszych współpracowników św. Josemaríi Escrivy i jednym z najstarszych dotychczas żyjących. Święcenia kapłańskie przyjął w 1949 roku. Dotychczas jego prace nie były tłumaczone na język polski.

Fragment przedmowy do polskiego wydania:

Historia Kościoła katolickiego jest interesująca przede wszystkim ze względu na znaczenie tej instytucji w życiu społecznym. Z tego punktu widzenia interesują się Nim rozmaite osoby, niezależnie od zajmowanych postaw religijnych, nie tylko katolicy. Jednak wierni Kościoła mają szczególny obowiązek, aby poznać dzieje swej wspólnoty religijnej. Jest to jeden z warunków wypełniania przez nich zobowiązania do miłości Kościoła, ponieważ – jak przekonywali już scholastycy – nie sposób jest pokochać coś, czego się nie zna. Jednym zaś z najważniejszych sposobów poznania Kościoła jest zaznajomienie się z Jego dziejami.

W tej perspektywie szczególnego znaczenia nabierają najnowsze dzieje Kościoła, ponieważ mają one stosunkowo największe znaczenie dla obecnej Jego sytuacji. Historia Kościoła katolickiego w drugiej połowie XX wieku zaś wydaje się być dla nas szczególnie ważna nie tylko ze względu na chronologiczną bliskość tego okresu, na fakt, że większość współczesnych zjawisk życia Kościoła ma korzenie właśnie wówczas, ale także ze względu na nagromadzenie w tym czasie istotnych dla całego Kościoła wydarzeń. Wspomnijmy tylko o Soborze Watykańskim II, skomplikowanych stosunkach Kościoła z komunizmem i marksizmem, reakcji na głębokie przemiany cywilizacyjne prowadzące do powstania społeczeństwa postindustrialnego.

Zakrawa więc na paradoks, że po polsku w praktyce nie mamy opracowań pozwalających nam zorientować się w podstawowych choćby zagadnieniach dziejów Kościoła powszechnego w tym okresie.

Prezentowana książka jest napisana w sposób przystępny i jasny, co – obok interesującej treści – stanowi wielką zaletę wykładu ks. prof. Orlandisa. Autor nie waha się przy tym poruszać problemów trudnych i kontrowersyjnych, choć stara się zachować do nich odpowiedni dystans i obiektywizm.

Rzadko na polskim rynku znajdujemy książki, które tak kompetentnie, a jednocześnie zwięźle prezentują uniwersalny wymiar Kościoła katolickiego. Dzięki krótkiej syntezie Orlandisa możemy zorientować się, co najistotniejszego w 2. połowie XX wieku działo się w Kościele afrykańskim, azjatyckim, czy latynoamerykańskim.

Paweł Skibiński

------------------------------------------------------------------------------

Rozdział IX.

13. Prałatura Opus Dei

Innym aktem papieskim o wielkim znaczeniu w życiu Kościoła w drugiej połowie XX wieku było utworzenie prałatury Opus Dei. 28 listopada 1982 roku papież Jan Paweł II w konstytucji apostolskiej Ut sit, erygował jako prałaturę personalną Opus Dei wraz ze Stowarzyszeniem Kapłańskim Świętego Krzyża, jako stowarzyszenie księży nierozerwalnie złączone z prałaturą. To ważne wydarzenie kościelne stanowiło zakończenie długiej drogi prawnej, trwającej ponad 50 lat, w trakcie której Opus Dei osiągnęło zasięg światowy, drzemiący w nim od początku, a także pełną dojrzałość apostolską i ascetyczną. Oficjalna uroczystość inauguracji prałatury i ogłoszenia konstytucji apostolskiej miała miejsce 14 marca 1983. Miało to miejsce w niemal dwa miesiące później po ogłoszeniu nowego Kodeksu Prawa Kanonicznego.

Opus Dei zrodziło się w Madrycie 2 października 1928 roku. Bóg natchnął św. Josemaríę Escrivę de Balaguera [1] – młodego aragońskiego księdza, wówczas mającego 26 lat – by tego dnia „ujrzał” z całkowitą jasnością Boży plan, który od dłuższego już czasu przeczuwał, za narzędzie realizacji którego został wybrany przez Pana.  Opus Dei –  założone „ pod wpływem natchnienia Bożego ”, jak powiada papież w konstytucji Ut sit – jawiło się w oczach założyciela od pierwszej chwili, jako instytucja Kościoła katolickiego, której misją jest przypominanie wszystkim wiernym chrześcijanom, że powinni z całkowitą spójnością przeżywać swe powołanie chrześcijańskie, uświęcając się i prowadząc apostolstwo pośród świata poprzez swą codzienną pracę i wierne wypełnianie zobowiązań właściwych swemu stanowi. Założyciel Opus Dei już w 1928 roku zaczął głosić powszechne chrześcijańskie powołanie do świętości, nauczanie, które później – w wyniku obrad Soboru Watykańskiego II - stało się doktryną całego Kościoła. Ten duch – jak już powiedzieliśmy – doskonale rozumiał kard. Albino Luciani, kiedy pisał na miesiąc przed wyborem na papieża jak Jan Paweł I, że Josemaría Escrivá nie głosi „ duchowości dla świeckich ”, ale „ duchowość świecką”, ponieważ nie proponuje, by świeccy stosowali środki ascetyczne właściwe zakonnikom, lecz zaprasza świeckich, by zmienili swą pracę w modlitwę i świętość.

Erygowanie Opus Dei jako prałatury personalnej stanowiło kres długiej drogi prawnej. Założyciel Dzieła czuł się odpowiedzialny za zachowanie na zawsze pierwotnego charyzmatu, za doskonałe wykonanie misji, jaką powierzył mu Bóg. Opus Dei nie znajdowało właściwego miejsca w wielowiekowej tradycji ascetycznej. Prawo Kościoła także nie oferowało stosownych form prawnych, aby móc włączyć w porządek kanoniczny i zabezpieczyć ciągłość istnienia tego fenomenu teologicznego i duszpasterskiego, całkowicie nowego. Trzeba było czekać, aż Sobór Watykański II opracuje formułę prałatur personalnych, aby móc sięgnąć po odpowiednią formułę dla istoty Opus Dei.

Prałatura Opus Dei stanowi część Ludu Bożego i składa się z wiernych wszelkiego stanu: kapłanów i świeckich, kobiet i mężczyzn, celibatariuszy, żonatych i wdowców, młodych i starych, zdrowych i chorych – wszystkich posiadających jedno  i to samo powołanie Boże i zachowujących te same prawa i obowiązki, jako członkowie społeczeństwa świeckiego i Kościoła. Stowarzyszenie Kapłańskie Świętego Krzyża  jest natomiast instytucją, w której skład wchodzą  duchowni, a która jest nierozerwalnie złączona z prałaturą Opus Dei, w której skład wchodzą księża – członkowie Prezbiteriatu Prałatury oraz diakoni i kapłani inkardynowani w którejkolwiek z diecezji  na świecie, którzy pragną doń należeć. Ci ostatni pozostają inkardynowani w swej diecezji a w stowarzyszeniu otrzymują jedynie pomoc duchową, aby osiągnąć świętość poprzez pełnienie swej posługi, zgodnie z ascetyką właściwą Opus Dei. Tzw. współpracownicy – którzy nie należą do prałatury – wspierają działania apostolskie prałatury poprzez modlitwę, pracę lub wsparcie materialne. Mogą być katolikami, ale także – a osiągnął to św. Josemaría dopiero po przełamaniu silnych oporów – chrześcijanami innych wyznań, osobami innych religii albo niewierzącymi. Opus Dei, wreszcie, ma własnego ducha, który cechuje się przede wszystkim poczuciem synostwa Bożego, uświęcaniem życia codziennego – a zwłaszcza pracy zawodowej, umiłowaniem wolności, życiem modlitwą i umartwieniem, chrześcijańskim świadectwem miłości i apostolstwa oraz ascetyką jedności życia.

Opus Dei osiągnęło znaczny poziom rozwoju już za życia swego założyciela. Ekspansja trwała także w czasach jego następcy – prałata Alvara del Portillo [2] , który pełnił tę funkcję od 15 września 1975 do 23 marca 1994. W tym czasie miało właśnie miejsce  erygowanie Opus Dei jako prałatury personalnej. 17 maja 1993 papież Jan Paweł II beatyfikował założyciela Opus Dei, w obecności wielkich tłumów, jednych z największych, jakie kiedykolwiek zgromadziły się na Placu Świętego Piotra [3] .

-------------------------------------------------------------------

[1] Św. Josemaría Escriva de Balaguer  (1902-1975) – hiszpański ksiądz, założyciel Opus Dei, jeden z klasyków XX-wiecznej duchowości katolickiej. Beatyfikowany przez Jana Pawła II w 1992 roku i kanonizowany przezeń w 2002 – przyp. tłum..

[2] Bp Alvaro del Portillo (1914-1994) – następca założyciela Opus Dei, pierwszy prałat Opus Dei (od 1982), stał na czele tej instytucji od 1975. Od 1991 biskup. Był jednym z najaktywniejszych uczestników prac Soboru Watykańskiego II. Rozpoczęty jest jego proces beatyfikacyjny  – przyp. tłum..

[3] Tenże papież kanonizował też ks. Josemaríę Escrivę na Placu Świętego Piotra 6 października 2002 – przyp. tłum.